Pretentie van helderheid zonder bewijs is een oud probleem dat vandaag opnieuw opduikt. In het recente nieuws zien we ferme claims, maar nauwelijks verifieerbare data, definities of methoden. Wat overblijft is retoriek: krachtige zinnen, grafieken in decor, en vage beloftes over impact. Wie rekent, struikelt meteen over ontbrekende noemers, selectieve tijdsvensters en niet-repliceerbare bronnen. Het publiek krijgt richting, niet inzicht. Beleidskeuzes vragen echter meetbare doelen, transparante aannames en toetsbare uitkomsten, anders houden we vooral de illusie van vooruitgang in stand.
Wat wordt verzwegen
De kern van het frame is simpel: benadruk baten, bagatelliseer kosten, en versmal risico’s tot randverschijnselen. Zonder methodologie kun je elke grafiek laten spreken. Is de steekproef representatief? Welke periode is gekozen en waarom? Hoe zijn deflaties, seizoenseffecten en confounders behandeld? Antwoorden ontbreken meestal of staan begraven in voetnoten die zelden worden gedeeld. Transparantie begint bij protocollen, ruwe data en onafhankelijke replicatie. Zolang die pijlers ontbreken, blijft het verhaal vooral marketing met wetenschappelijke aankleding.
Cijfers zonder context
Zonder context wordt vooruitgang vaak gedefinieerd als een absolute stijging, terwijl de relevante maat de netto maatschappelijke waarde is. Een investering kan het BBP verhogen en tegelijk ongelijkheid uitdiepen of externe kosten verschuiven. Daarom moeten indicatoren meervoudig zijn: output én uitkomsten, gemiddelde én spreiding, korte termijn én duurzaamheid. Daarnaast horen onzekerheidsmarges en scenario’s standaard in de communicatie, niet alleen in technische bijlagen. Wie dat negeert, ruilt wetenschap in voor verhalen die overtuigen maar weinig verklaren.
De rol van redactie
Redacties hoeven geen afgeleiden te berekenen, maar wel voorwaarden te stellen. Publiceer alleen claims met toegang tot data en code, vermeld belangen en onzekerheden, en scheid hypothese van uitkomst. De verleiding van primeurs en soundbites is begrijpelijk, toch ondermijnt snelheid de kwaliteit. Een redactiestandaard met datacheck, methodenota en een onafhankelijke expertlezing kost tijd, maar voorkomt misleiding die later moeilijk te herstellen is. De reputatie van nieuwsorganisaties hangt aan zulke keuzes.
Wat het publiek nodig heeft
Voor burgers telt toepasbaarheid. Geef rekenvoorbeelden die aansluiten bij huishoudens, kleine bedrijven en gemeenten. Toon alternatieven en hun trade-offs, inclusief wie wint, wie verliest en wanneer. Maak bronbestanden downloadbaar, licenties duidelijk, en beperk embargo’s. Betrek verschillende kennisdomeinen vroeg in het proces in plaats van na publicatie. Als instituties consistent kiezen voor openheid, krijgt debat weer inhoud. Pas dan kunnen we met recht zeggen dat beleid werkt, niet omdat het klinkt, maar omdat het meetbaar is.
Transparantie is geen luxe; het is de basis voor geloofwaardig beleid.
