AI wordt in veel bestuurskamers verkocht als een snelweg naar productiviteit. Dat frame is aantrekkelijk, maar misleidend. Het negeert context: datakwaliteit, procesvolwassenheid en gedragsverandering. Zonder die drie pijlers levert AI vooral extra complexiteit, niet meer output. Wie de belofte kritisch wil toetsen, moet beginnen bij de kosten van integratie en de verborgen fricties die niet in dashboards passen.
De productiviteitsclaim ontrafeld
Veel ROI-berekeningen veronderstellen dat taken lineair te automatiseren zijn. De werkelijkheid is modulair en rommelig: uitzonderingen, compliance-eisen en systeemafhankelijkheden breken de beloofde efficiëntiewinst. Zelfs als een model 90% accuraat is, slurpt de resterende 10% menselijke herbeoordeling de tijdswinst op. Productiviteit is geen optelsom van modelprecision, maar van end-to-end doorlooptijd.
Daarnaast verschuift de arbeid: minder uitvoerend werk, meer toezicht en fine-tuning. Dat is geen gratis substitutie. Het vraagt andere vaardigheden en introduceert escalatiepunten die bottlenecks creëren. Het gevolg: schijnwinsten in pilots, teleurstelling in productie.
Metingen en meetfouten
KPI’s worden vaak gekozen op basis van beschikbaarheid in plaats van relevantie. Tokens per seconde zeggen weinig over foutkosten, herstelwerk of reputatieschade. Een strakke evaluatie vraagt scenario-gebaseerde testen, variantieanalyse en traceerbaarheid van beslissingen. Zonder grondige A/B-tests met realistische edge-cases is elke metriek cosmetisch.
Organisatorische frictie
AI raakt beleid en risico. Juridische teams eisen uitlegbaarheid; IT wil onderhoudbaarheid; de business wil snelheid. Zolang die drie belangen niet in één governance-ritme samenkomen, ontstaat vertraagde besluitvorming. Shadow-IT groeit, en precies daar ontglipt de kwaliteitscontrole. Governance is geen rem, maar het stuur.
Wat werkt wél
Resultaat ontstaat wanneer AI om processen heen wordt ontworpen, niet erbovenop. Start klein, dichtbij een duidelijk knelpunt met meetbare foutkosten. Bouw een smal, betrouwbaar systeem met scherpe grenzen en een terugvalpad naar menselijk ingrijpen. Schuif pas daarna op naar bredere taken, met expliciete contracten over data, audit en eigenaarschap.
Gerichte pilots boven grote sprongen
Pilotprojecten horen te falen op papier voordat ze in productie falen. Eis pre-mortems, definieer stopcriteria en leg vast welke handmatige checks blijvend zijn. Een pilot zonder exit-strategie is een verkapte roll-out.
Operationaliseerbaar of niets
Modellen die niet monitorbaar zijn, horen niet live. Log elke prompt en respons, label herstelinspanningen en koppel dat terug aan trainingsdata. Sla auditsporen op, niet als compliance-ritueel maar als feedbacklus. Zonder operationele telemetry is optimalisatie wishful thinking.
De belofte van AI is reëel, maar niet op de manier waarop het verkoopverhaal suggereert. De winst zit in nauwkeurig afgebakende taken, robuuste processen en meetdiscipline. Wie durft te snoeien in ambitie, oogst resultaat: minder magie, meer mechaniek, en precies daardoor duurzame waarde.
